1990'ların başlarında, yabancı bilim insanları, artroskopi altında rotator manşet gibi yapıları onarmak için dikiş ankrajlarının kullanımında öncülük ettiler. Teori, ABD'nin Güney Teksas bölgesindeki yeraltı "batan nesne" destek prensibinden kaynaklanmaktadır; yani, yeraltı çelik telinin zemine 45°'lik bir batma açısıyla çekilmesiyle, yeraltı yapısı çelik telin diğer ucundaki "batan nesneye" sıkıca sabitlenir.
Spor hekimliği, ortopedik travmatolojiden doğmuştur. Tıp ve sporun temel ve klinik çok disiplinli kapsamlı bir uygulamasıdır. Amaç, minimum travma ile maksimum fonksiyonel iyileşmeyi sağlamaktır. Menisküs yaralanması, çapraz bağ yaralanması, rotator manşet yırtığı, omuz çıkığı instabilitesi, SLAP yaralanması vb. gibi durumlar spor hekimliği tedavisinin kapsamına girer.
Çapa, spor hekimliği ve ortopedi cerrahisinde yaygın olarak kullanılan tıbbi bir cihazdır. Esas olarak yumuşak dokuları (tendonlar, bağlar vb.) kemiklere sabitleyerek doku iyileşmesini ve onarımını desteklemek için kullanılır. Çapalar genellikle vücutta güvenlik ve stabilite sağlamak için biyolojik olarak uyumlu malzemelerden yapılır.
Çapa malzemelerinin sınıflandırılmasına göre iki ana kategori vardır: biyolojik olarak parçalanamayan çapalar ve biyolojik olarak parçalanabilen çapalar.
Biyolojik olarak parçalanamayan ankrajların ana malzemeleri titanyum, nikel-titanyum alaşımı, paslanmaz çelik, titanyum ve poli-L-laktik asittir; klinik uygulamada kullanılan dikiş ankrajlarının çoğu, iyi tutma kuvveti, kolay implantasyon ve kolay röntgen değerlendirmesi avantajlarına sahip metal malzemelerden yapılmıştır.
Biyolojik olarak parçalanabilen ankrajların ana malzemeleri poli-D-laktik asit, poli-L-laktik asit, poliglikolik asit vb.'dir. Biyolojik olarak parçalanamayan ankrajlarla karşılaştırıldığında, biyolojik olarak parçalanabilen ankrajlar kolayca değiştirilebilir, görüntülere az müdahale eder ve emilebilir özelliktedir. Ayrıca çocuklar için de kullanılabilirler.
Çapaların ana malzemeleri
1. Metal ankrajlar
• Malzemeler: Ağırlıklı olarak titanyum alaşımı gibi metal malzemeler.
• Özellikler: Güçlü ve dayanıklı, istikrarlı sabitleme etkisi sağlayabilir. Bununla birlikte, görüntüleme hataları oluşabilir ve düşme riski vardır.
2. Emilebilir ankrajlar
• Malzemeler: Polilaktik asit (PLLA) gibi emilebilir malzemeler.
• Özellikler: Vücutta kademeli olarak parçalanır, çıkarılması için ikincil bir ameliyat gerekmez. Bununla birlikte, parçalanma hızı istikrarsız olabilir ve sabitleme gücü zamanla azalabilir.
3. Polietereterketon (PEEK) ankrajlar
• Malzemeler: Polietereterketon gibi yüksek performanslı polimerler.
• Özellikler: Daha yüksek tırnak gövdesi mukavemeti ve mekanik özellikler sağlarken, iyi biyouyumluluk ve ideal ameliyat sonrası görüntüleme etkileri sunar.
4. Tamamen dikişle tutturulan ankrajlar
• Yapısı: Esas olarak yerleştirici, ankraj ve dikişten oluşur.
• Özellikler: Çok küçük boyutlu, yumuşak dokulu, doğal kemik kütlesinin kaybedildiği veya implant yerinin sınırlı olduğu durumlar için uygundur.
Çapa tasarımlarının özelliklerine göre iki kategoriye ayrılabilirler: düğümlü çapalar ve düğümsüz (tam dikiş gibi) çapalar:
1. Düğümlü çapalar
Düğümlü ankrajlar, ankrajın kuyruğuna bağlı bir dikiş bölümüyle karakterize edilen geleneksel ankraj türleridir. Doktorun, dikişi bir iğneyle yumuşak dokudan geçirmesi ve yumuşak dokuyu ankraja, yani kemik yüzeyine sabitlemek için bir düğüm atması gerekir.
• Malzeme: Düğümlü ankrajlar genellikle emilmeyen malzemelerden (örneğin titanyum alaşımı) veya emilebilir malzemelerden (örneğin polilaktik asit) yapılır.
• Etki mekanizması: Çapa, iplikler veya genişletme kanatları aracılığıyla kemiğe sabitlenirken, dikiş ipliği yumuşak dokuyu çapaya bağlamak için kullanılır ve düğüm atıldıktan sonra stabil bir sabitleme etkisi oluşturulur.
• Avantajlar ve dezavantajlar: Düğümlü ankrajların avantajı, sabitleme etkisinin güvenilir olması ve çeşitli yumuşak doku yaralanmaları için uygun olmasıdır. Bununla birlikte, düğümleme işlemi ameliyatın karmaşıklığını ve süresini artırabilir ve düğümün varlığı lokal gerilim yoğunlaşmasına yol açarak dikiş kopması veya ankraj gevşemesi riskini artırabilir.
2. Düğüm gerektirmeyen çapalar
Düğüm gerektirmeyen ankrajlar, özellikle tam dikiş ankrajları, son yıllarda geliştirilen yeni bir ankraj türüdür. Özelliği, ankrajın tamamının dikişlerden oluşması ve düğüm atılmadan yumuşak doku fiksasyonunun sağlanabilmesidir.
• Malzemeler: Tam dikiş ankrajlarında genellikle ultra yüksek moleküler ağırlıklı polietilen (UHMWPE) lifleri gibi yumuşak ve güçlü dikiş malzemeleri kullanılır.
• Etki mekanizması: Tam dikiş ankrajları, özel dikiş yapısı ve implantasyon yöntemi sayesinde doğrudan kemik dokusuna yerleştirilebilirken, dikişin gerilimi kullanılarak yumuşak doku kemik yüzeyine sıkıca sabitlenir. Düğüm atmaya gerek olmadığı için operasyonun karmaşıklığı ve süresi azalır, ayrıca dikiş kopması ve ankraj gevşemesi riski de düşer.
• Avantajlar ve dezavantajlar: Tam dikiş ankrajlarının avantajları arasında basit cerrahi işlem, güvenilir sabitleme etkisi ve yumuşak dokuya az zarar vermesi yer almaktadır. Bununla birlikte, özel yapısı nedeniyle cerrahi teknikler ve implantasyon yeri açısından yüksek gereksinimlere sahiptir. Ayrıca, tam dikiş ankrajlarının fiyatı nispeten yüksek olabilir, bu da hastalar üzerindeki mali yükü artırır.
Çapalar, rotator manşet onarımı, tendon fiksasyonu, bağ rekonstrüksiyonu gibi çeşitli spor hekimliği ameliyatlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Aşağıda, rotator manşet onarımı örneği üzerinden çapaların cerrahi uygulamasına bir giriş yer almaktadır:
• Cerrahi aşamalar: İlk olarak, doktor rotator manşet yaralanma bölgesini temizleyip hazırlayacak; ardından, ankrajı uygun pozisyona yerleştirecek; daha sonra, rotator manşet dokusunu ankraja sabitlemek için dikişler kullanacak; son olarak, dikiş atıp bandajlayacak.
• Cerrahi etki: Çapa sabitlemesi sayesinde rotator manşet dokusunun stabilitesi ve fonksiyonu geri kazandırılabilir, böylece hastanın iyileşmesi desteklenir.
Çapa Kullanımının Avantajları, Dezavantajları ve Alınması Gereken Önlemler
Avantajlar
• Sağlam sabitleme sağlar.
• Çeşitli yumuşak doku yaralanmalarında uygulanabilir.
• Bazı ankrajlar emilebilir özelliktedir ve çıkarılması için ikinci bir ameliyata gerek duyulmaz.
Dezavantajlar
• Metal ankrajlar görüntüleme hatalarına neden olabilir.
• Emilebilir ankrajların bozunma hızı istikrarsız olabilir.
• Çapa yerinden ayrılması veya dikişlerin kopması riski vardır.
Spor hekimliği ankrajları aşağıdaki ameliyatlarda kullanılabilir:
1. Tekrarlayan ve birden fazla kez etkili bir şekilde tedavi edilmemiş lateral epikondilit (tenisçi dirseği): Konservatif tedavi etkisiz kaldığında cerrahi tedavi tercih edilebilir ve ankraj kullanılarak radyal ekstansör karpi brevis kasının humerusun lateral epikondiline yapışma noktası yeniden bağlanabilir.
2. Distal biseps tendon yırtığı: Anormal hareket açıklığı, çekme, darbe vb. nedenlerle oluşan yırtıklar tel ankrajlarla tedavi edilebilir. İki ankraj radial tüberositeye gömülür ve uç tel biseps tendon güdüğüne dikilir.
3. Dirsek yan bağ yırtılması: Dirseğin posterior çıkığına sıklıkla ulnar yan bağ yaralanması, özellikle de ön demet yaralanması eşlik eder. Dirsek yan bağ yaralanmalarında, birçok araştırmacı erken cerrahi tedaviyi tercih etmektedir. Bağın bağlı olduğu kemik yüzeyini pürüzlendirmek için tel ankraj yöntemi kullanılır. Yeni kanamadan sonra, ankraj bağın bağlı olduğu kemik yüzeyine vidalanır ve çivinin ucundaki örgülü tel, bağ güdüğünü örmek ve sıkılaştırmak veya iğne ile bağı onarmak için kullanılır.
4. Ön çapraz bağın alt bağlantı noktasının kırığı: Ön çapraz bağın (ACL) tibial bağlantı noktası avülsiyon kırığı, ACL yaralanmasının özel bir türüdür ve erken dönemde onarılmalıdır. Tel ankraj yöntemi geniş bir endikasyon yelpazesine sahiptir ve kırık parçasının büyüklüğüyle sınırlı değildir. Vidanın yönünü ayarlamak için intraoperatif floroskopi gerektirmez. Ameliyat nispeten basittir ve ameliyat süresi buna bağlı olarak kısalır.
5. Patella instabilitesi: Kemik anatomik anormallikleri ve yetersiz yumuşak doku kısıtlamasından kaynaklanır. Çoğu bilim insanı, tel ankrajlar kullanılarak aktif cerrahi tedaviyi önermektedir.
6. Diz kapağı alt kutup kırığı: Diz kapağı alt kutup kırığının tedavisinde tel ankraj teknolojisi kullanılabilir. Diz kapağı alt kutup kırığının sabitlenmesi ve diz kapağı bağının örülüp dikilmesiyle, diz uzatma mekanizmasının bütünlüğü yeniden sağlanabilir ve diz uzatma mekanizmasının etkili fizyolojik uzunluğu korunabilir.
7. Diz, omurilik, omuz, dirsek, ayak bileği, ayak, bilek ve el ameliyatlarında kemik ve yumuşak dokuların bağlanması ve sabitlenmesi için uygundur: Çapa, kolay implantasyon sağlayan ve daha güçlü çekme direnci sunan oluklu dişli bir tasarıma sahiptir ve çeşitli bölgelerdeki ameliyatlar için uygundur.
Önlemler
• Ameliyat öncesinde hastanın kemik durumu ve ameliyat bölgesinin anatomik yapısı kapsamlı bir şekilde değerlendirilmelidir.
• Cerrahi etkinin sağlanması için uygun ankraj tipini ve özelliklerini seçin.
• Ameliyat sonrası doku iyileşmesini desteklemek ve fonksiyonları geri kazandırmak için uygun rehabilitasyon egzersizleri yapılmalıdır.
Özetle, ankrajlar spor hekimliğinde önemli bir rol oynamaktadır. Uygun ankraj tipi ve özelliklerinin seçilmesi ve doğru cerrahi adımların ve önlemlerin izlenmesiyle, cerrahi etkinin sağlanması ve hastanın iyileşmesinin desteklenmesi mümkün olmaktadır.
Yayın tarihi: 17 Aralık 2024
